Yangın Nedir | Yangın Nasıl Söndürülür | 2020 Rehberi

yangın nedir

Yangın Nedir | Yangın Nasıl Söndürülür | 2020 Rehberi

Yangın Nedir | Yangın Nasıl Söndürülür | 2020 Rehberi

Yangın söndürme, dünyanın en önemli işlerinden biridir. Yangını söndürerek can ve mal kayıpları önlendiği gibi, yaşanacak travmalar da ortadan kaldırılır.

Özellikle büyük çaplı yangınlar güvenliği büyük ölçüde tehdit ettiği için günümüzde yangın güvenliği konusuna daha çok dikkat edilir olmuştur.

Bu iş için uzman kadrolar oluşturulurken, günümüzde her işletme ve evde de mutlaka söndürme tertibatlarının olması gerekmektedir.

Yangın nedir, nasıl söndürülür, hangi nedenler yangın oluşumuna sebep olur, söndürme yöntemleri nelerdir. Hepsi TUFEX’te.

Yangın Nedir ?

 Yangın, en basit ifadeyle yanıcı bir maddenin ısı ve oksijenle birleşmesi sonucu ortaya çıkan kimyasal bir reaksiyondur. Yangın, “Kontrolden çıkmış yanma olayına ne denir” sorusunun da yanıtıdır. Örneğin bir mutfakta yağ sıçraması nedeniyle başlayan yangın kontrolden çıkmış yanma olayıdır, ormanda başlayıp söndürülemeyen yangın da kontrolden çıkmış yanmaya örnektir.

Çeşitli yangın tipleri olduğu kadar bu yangınları söndürmenin de farklı teknikleri vardır. Burada en önemli nokta yangınların genellikle insanların dikkatsizliği sonucunda çıkmasıdır. Yangının meydana getirdiği can güvenliği sorununun üstesinden, her şeyden önce yangının çıkmamasını sağlayarak gelinir. Ancak her şeye rağmen yangın çıktıysa da o alevlerin mutlaka söndürülmesi gerekmektedir.

Bu noktada sık sık “Yangın üçgeni” söylemi duyulmaktadır. Bu söylem  yangının oluşumu için gerekli olan üç şartı belirtmektedir. Yeterli derecede ısı, yeterli derecede oksijen ve yanıcı bir madde, yangın üçgenini oluşturarak yangın çıkmasına neden olmaktadır.

Yangın üçgeni Yangın nasıl oluşur sorusunun yanıtını da vermektedir.  Yangın yeterli derecede ısı, oksijen ve yanıcı maddenin bir araya gelmesi ile oluşur ve alevler yükselir.

Yangın Nedenleri ( Yangın Sebepleri )

Yangın nedenleri alevlerin nerede yükseldiği ile ilişkilidir. Bu nedenler arasında ilk ve en önemli madde dikkatsizliktir.

Önlemlerin yeterli derecede alınmaması, bilgisizlik, ihmal, kazalar, sabotaj, başka bir yerde çıkan yangının sıçraması ve dağılması, doğa olayları gibi etkenler herhangi bir yerde her zaman yangın çıkmasına neden olabilir.

Makinelere elektrik veren kablolara haddinden fazla yük bindirilmesi kablo kaynaklı yangınlara sebep olabileceği gibi, doğada unutulan bir cam parçası da söndürülmesi zor orman yangınlarına yol açabilir. Tehlikeli madde üreten ya da çabuk alev alabilecek ürünlerin üretildiği bir fabrikada en küçük kıvılcım yangına sebep olabileceği gibi, evlerde prizde unutulmuş bir ütü bile çok vahim sonuçlar doğurabilir.

Yangın etkenleri ise bacalar, sigara ya da kibrit, benzin, LPG,  doğalgaz, elektrik, kıvılcım, yıldırım ve güneş ışınları olarak sıralanabilir.

Yangını Ne Söndürür ?

Yangını ne söndürür, yangın neyle söndürülür sorularının cevabı alevlere nasıl müdahale edileceğini ortaya koyar. Zira her yangının söndürülmesinde kullanılacak yöntem farklıdır. Yanlış yöntem kullanılması alevlerin daha da yükselmesine neden olabilir. Bu nedenler doğru belirlenip, doğru söndürme tekniği ile yangına müdahale edilmelidir.

Bu noktada yangın türlerine de değinmek gerekir.

Yangınlar farklı sınıflara ayrılır. Bir yangını söndürmek için kullandığınız yöntem, yangın sınıfına bağlıdır.

Yangın Sınıfları Nelerdir ? 

Yangınlar çıkış nedenlerine göre değişik sınıflara ayrılırlar ve hepsinin söndürme teknikleri birbirinden farklıdır. Hangi yangını nasıl söndüreceğinizi, hangi yangın tüpünü kullanacağınızı bilmek için yangın sınıfları hakkında da bilgi sahibi olmalısınız.

6 farklı türde yangın vardır. Bu altı yangın tipinin her birinin çıkış nedeni ve söndürülme teknikleri birbirinden farklıdır. Bu noktada doğru yangın tüpü kullanımı da önem kazanır.

A sınıfı yangınlar, B ve C sınıfı yangınlar ile D –E ve F sınıfı yangınlar çıkış  nedenleri ile söndürülme teknikleri farklı yangın türleridir

A Sınıfı Yangınlar – Su ile Söndürme

İlk yangın türü A sınıfı yangındır. Bu tür yangınlar odun, çöp, kumaş, kağıt ve plastik gibi yaygın maddeler nedeniyle tutuşur. Çöp kutusu ve çöplük yangınları A Sınıfı yangınların başlıca örnekleridir. Yangını söndürmek için hortumdan sürekli su tutmak gerekir.

B Sınıfı Yangınlar – Oksijen Tüketerek Söndürme

B Sınıfı yangınlar yanıcı sıvılar veya gazların patlaması sonucu ortaya çıkar. Benzin, benzol, mazot, fuel-oil, madeni yağlar, vernik, boya, tiner, alkol, parafin, aseton, asfalt, tutkal v.s. bu gruba girer.

Bu tip yangınlarda alevleri boğarak söndürmek gerekir. Yangının bastırılması alevleri besleyen oksijeni ortadan kaldırır. B Sınıfı bir yangını asla suyla söndürmeye çalışmayın. Yanıcı sıvılar tarafından ateşlenen bir ateşe su sıçraması sadece alevleri yayar.

C Sınıfı Yangınlar – Kesme Gücü ile Söndürme

Gaz haldeki yanıcı maddelerin yanmasıyla meydana gelen yangınlardır. Doğal ve üretilmiş gazlar, metan, hidrojen, asetilen, LPG, propan ve doğalgaz kaynaklı yangınlar bu gruba girer.
C Sınıfı yangınlar, genel kural olarak, gaz yangınlarında, yangın kaynağı kesilerek ve soğutma işlemi yapılarak söndürülür.

LPG ve doğalgaz yangınlarında söndürücü madde olarak kuru kimyevi tozlu söndürücüler de kullanılabilir.

D Sınıfı Yangınlar – Kuru Toz Çeşitlerini Kullanarak Söndürme

Yanıcı metallerin ateşlediği yangınlar D Sınıfı yangınlar olarak bilinir. Laboratuvarlar genellikle D Sınıfı yangınların meydana geldiği tipik ortamlardır. D sınıfı bir yangını söndürmek için asla su kullanılmamalıdır. 

E Sınıfı Yangınlar-Kesme Gücü ile Söndürme

Her ne kadar dünya literatüründe E sınıfı yangın yoksa da, elektrik kaynaklı yangınlar E Sınıfı yangınlar olarak bilinir. E sınıfı alevler,      elektrik transformatörleri, cihazlar ve motorlar gibi elektrikli bileşenler nedeniyle patlar. Elektrik yangınları son 10 yılda yüzde 100’e yakın bir artış göstermiştir. Bu da rakamlar gerekli önlemlerin alınmadığını ve elektrik kaynaklı yangınların ihmalkarlık sonucu çıktığını göstermektedir.

F Sınıfı Yangınlar – Kimyasal Yangın Söndürücüler ile Söndürme

Gres, zeytinyağı, tereyağı, hayvansal yağlar ve bitkisel yağ kaynaklı yangınlar pişirme yangınları olarak kabul edilirken aynı zamanda F sınıfı yangınlar olarak bilinirler. İçinde mutfak olan ticari binalar ve restoranlar, F Sınıfı yangın ihtimaline karşı dikkatli olmalıdır.

Yağ yangını nasıl söndürülür sorusunun cevabından önce nasıl söndürülmez sorusunun cevabını vermek gerekir. Yağ yangınları asla ama asla su ile söndürülmeye çalışılmamalıdır. Bu girişim yangını ileri boyuta taşımaktan başka bir işe yaramaz. Böyle bir durumda daha çok alevlenme ve patlama yaşanabilir.

Yağ yangınlarını söndürmek için sulu kimyasal söndürücüler ya da toz söndürücüler kullanılır.

Yangın Tüpü Kullanımı

Yangın tüpü kullanımı, en çok bilinen yangın söndürme tekniğidir.

Yangın tüpleri, sıkıştırılmış karbondioksit gazıyla doludur. Bu gaz ateşe sıkıldığı zaman tüpteki karbondioksit, yanan maddenin üzerini kaplar. Böylece yanmak için oksijen bulamayan ateş söner. Bazı yangın söndürücüler ise tozdur. Bunlar da sıkıldığında yanan maddenin ya da bölgenin üzerini kaplar ve oksijenin ulaşmasını engeller. Oksijenin olmadığı ortamda yanma olamayacağı için de yangın söner.

Yangın tüpü, geçiş boşluklarının yakınına, kolayca girilebilir yerlere, yangın dolaplarının içine veya yakınına yerleştirilirlerse daha işlevsel kullanılabilirler. Böylece hemen kullanıma hazır olurlar. Evlerde de yangın çıkması olası yerlerin yakınında örneğin mutfağa yakın bir noktada olması daha iyi sonuçlar verir.

Yangın tüpü kullanımı adımlarını şöyle sıralamak mümkün:

  • Cihazı yangın yerine getirin.
  • Ateşe mümkün olduğunca yaklaşın.
  • Tüpün tetik mekanizmasını kilitleyen pimi çıkartın veya karbondioksit tüpünün valfini sola doğru çevirerek açın.
  • Tetiğe sonuna kadar basarak çıkan gazı veya tozu yangının olduğu bölgeye doğru püskürtün.
  • Yangın tüpü tozlu bir tüpse, toz bitene kadar kullanmaya devam edin.
  • Yangının söndüğünden emin olunca olay mahallini terk edebilirsiniz.

Yangın Söndürme Prensipleri Nelerdir ? 

Yangın söndürmede temel prensip, yanma şartı için geçerli olan üç unsurdan birinin ortadan kaldırılmasıdır. Bir diğer yangın söndürme prensibi ise yanan madde ile oksijen arasındaki kimyasal zincir reaksiyonunun kırılmasıdır.

4 farklı yangın söndürme prensibi vardır.

  • Soğutarak söndürme. Bu yöntem kendi içinde su ile soğutarak ve yanan maddeyi dağıtarak söndürme şeklinde ikiye ayrılır.
  • Yanıcı maddeyi ortadan kaldırarak söndürme
  • Oksijen İle irtibatı keserek söndürme
  • Kimyasal reaksiyonun kırılması ile söndürme.

Soğutarak Yangın Söndürme Yöntemleri 

Soğutarak yangın söndürme ısının düşürülmesi anlamına gelir. Yanan maddenin ısısı azaltılır ve yanma derecesinin altına düşürülürse yanma durur.

Bu yöntem yukarıda da söz ettiğimiz gibi kendi içinde su ile soğutarak ve yanan maddeyi dağıtarak söndürme olarak ikiye ayrılmaktadır.

Su ile soğutarak söndürmenin temelinde, yanan maddenin soğutulması ve açığa çıkan yanıcı buhar ve gazların azaltılması ve durdurulması vardır. Su burada etkili bir yangın söndürme aracıdır, yanan maddenin ısısını alır. Soğutarak söndürme, yangın söndürme teknikleri içinde en çok tercih edilen tekniklerden biridir.

Yanan maddeyi dağıtarak söndürme tekniğinde de, yanan madde dağıtıldığında yüksek olan ısısı bölünür. Isı yavaş yavaş düşmeye başlayınca da alevler söner. Bu yöntemin istisnası akaryakıt yangınlarıdır. Bu yangınlarda yanan maddenin dağıtılması yangının da dağılması anlamına gelecektir.

Yangın Söndürme Köpükleri

Yangın söndürme köpük çeşitleri kullanım amaçları ve yangın sınıflarına göre kategorilendirilmişlerdir. Yangın söndürmede kullanılan köpük çeşitleri söndürülecek yangın türüne göre üretilirler. Köpüğün kullanılacağı yangına göre üretilmesi performansını artırır, etki süresini de kısaltır ve yangına daha çabuk müdahale edilmiş olur.

Yangın söndürme köpüklerini şöyle sıralamak mümkün:

  • Sentetik köpük:Kâğıt, tekstil, ağaç, havalandırma kısımlarında, doğalgaz, Lpg ve katı yangınları söndürmek için kullanılan köpüklerdir.
  • Protein köpükler: Isı dayanımı ve yoğun yapısı nedeniyle gemilerde akaryakıt depolarında tercih edilir.
  • FFFP Köpükler: Düşük genleşmeli ve yüksek genleşmeli olarak üretilebilen bu köpükler özellikle akaryakıt, petrol depolama, petrokimya tesislerinde kullanılır.
  • AFAR-AR alkole dirençli köpükler: Bu köpük türü özellikle alkol, isopropanol, etil asetat, toluol ve solvent yangınlarını söndürmek için kullanılır. Bu köpüklerin oluşturduğu polimer tabaka özelliğinden dolayı alkol yangınında direnç tabakasından dolayı yangını söndürür.
  • AFFF-PLUS: Özel biyolojik hammaddeler kullanılarak üretilir. Özelliğinden dolayı her yangın türünde kullanılır.
  • KLASS A: A sınıfı yangınlar için özel olarak üretilmiştir. İtfaiye araçları, CAFS sistemli araçlar, yangın söndürme helikopterleri ve uçaklarında kullanılan bir köpüktür.
  • KLASS B: B sınıfı yangınlarda kullanılır. Akaryakıtlarda, hidrokarbon yangınlarında ve her türlü yangın söndürme sistemlerinde uygulanabilir. Kara ve hava araçlarında, CAFS sistemlerinde de uygulanabilir.
  • FIRE SUPPRESANT:Potasyum esaslı bir köpüktür, mutfakta davlumbazdan kaynaklanan yangınlarda kullanılır. Suyla karıştırılarak kullanılır.

Yanan Baca Nasıl Söndürülür ?

Yanan bacaların söndürülmesi değişik yönetmelerle olabilir. Genellikle kimyasal kuru tozla söndürülen baca yangınları yangın büyümediyse bacanın üzeri kapatılarak da söndürülmektedir. Büyük baca yangınlarına ise su ve köpükle müdahale etmek gerekir.

Çatlak, hatalı inşa edilmiş ya da dolu bacalar yangın riskini üst seviyeye çıkarır. Bu nedenle baca yangınlarının oluşmaması için rutin baca temizliğinin yapılması gerekmektedir.

Yangın Uyarı Butonu Yerden Yüksekliği

Herhangi bir yerde çıkan yangını haber vermek için yangın alarm butonları kullanılır. Bu butonlar kullanıcıların en kolay ulaşacağı şekilde ve kaçış yolları üzerinde konuşlandırılmalıdır. Her kaçış noktasında 1 adet yangın butonu bulunması idealdir. Yangın uyarı butonları yerden en az 1.1, en çok 1.4 metre  yükseğe monte edilirse ulaşılmaları kolay olur.

Orman Yangınları ve Yangın İlk Müdahale İşçisi 

Yangın İlk Müdahale İşçisi orman yangınlarına ilk müdahale eden,  sayıları 8 ile 17 arasında değişen işçilerdir. Bu işçileri Orman Genel Müdürlüğü ihdas eder. Orman Genel Müdürlüğü (OGM) bu kapsamda “Yangın İlk Müdahale İşçisi” alımları için çok sayıda ilan yayımlandı.

Yangının İnsan Sağlığına Zararları Nelerdir ? 

Yangın çevreye olduğu kadar insan sağlığında ciddi etkileri görülen bir olaydır.  Yangının sebep olduğu yüksek sıcaklıkla; vücut yanar, bunun sonucunda ter bezleri zarar görür, kan zehirlenmeleri yaşanabilir. İç organlarda kanamalar olabilir.

Solunumda sorunlar yaşanabileceği gibi, kalpte ritim bozukluğu oluşabilir, vücutta aşırı sıvı kaybı olur.

Yangın süresince can kayıplarının neredeyse hemen hepsinin nedeni zehirli gazlardır. Bazı gazlar oksijen yetersizliğine neden olabilir. Hidroklorik asitler, formik asitler, nitrik asitler, asetik asitler, amonyaklar, kükürtdioksitler, azotdioksitler olarak sıralanabilecek olan bu gazlar deri ve solunum yoluyla insan vücudunda çok büyük zararlara neden olur. Ayrıca karbonmonoksitler, kükürt karbonatlar, hidrojen siyanürler, hidrojen sülfürler de kana, sinir sistemine ve hücrelere doğrudan zarar verirler. Bu gazlar merkezi sinir sistemini etkileyerek ölümlere dahi yol açabilir.

Yangın sırasında yoğunlaşan duman da insan sağlığını olumsuz etkiler.  Dumanın içinde bulunan zehirli ve boğucu gazların etkisinin yanı sıra  duman aynı zamanda görmeyi zorlaştırarak  hareket kabiliyetini sınırlandırmakta hatta ortadan kaldırmaktadır.

 

 

Bu gönderiyi paylaş